Mitologia

Według potocznej definicji mity to opowieści o bogach i bohaterach. Ale nie tylko. Mity pełnią role kulturotwórczą oraz pewne funkcje. A więc mity to wszelkie formy kultury, ujmujące w symbolicznej formie zbiorowe wyobrażenia i doświadczenia w postaci opowieści o przeszłości. Mity zawierają wzory postaw oraz zachowań.

Mitologia to z kolei zbiór mitów, które zostały stworzone na początku powstania danej kultury. Znamy mitologię ludów nieistniejących w naszych czasach jak Sumerów, Babilończyków. Znamy mitologię hinduską, grecką, słowiańską, indyjską. Największy wpływ na kulturę europejską mają mitologie Greków oraz Rzymian. Są one najbardziej znane, najbardziej kulturotwórcze. Na dodatek są bardzo obszerne oraz interesujące.

Pierwszą kulturę stanowiącą dla Europy korzenie dalszego rozwoju stworzyli Grecy. Cywilizacja Greków była związana z morzem Śródziemnym. W świadomości wszystkich ludzi, którzy byli rozproszeni na wielkich obszarach (wyspy Morza Egejskiego, wybrzeża Azji Mniejszej, Morza Czarnego, Sycylii, południowej Italii, Libii i Egiptu), tkwiło poczucie przynależności do tej samej kultury, języka obyczajów. Mity powstawały w różnym czasie i miejscu, przekazywane były ustnie. Jak wiemy autorami mitów są najczęściej bezimienni opowiadacze, których opowiadania spisali poeci i pisarze.

Pierwsi ludzie posługujący się językiem greckim byli zwani Achajami. Na Półwysep Bałkański dotarli około połowy III tysiąclecia p.n.e. Właśnie wtedy rozwinęły się pierwsze mity. Kultura mykeńska powstała wskutek przejęcia Krety przez Achajów. Przejęto bogaty dorobek kulturalny Kreteńczyków. Łączy ona cechy achajskie oraz kreteńskie.

Aojdowie – wędrowni pieśniarze, którzy prawdopodobnie stworzyli mit trojański.

Na samym początku – mity nie są utworami literackimi. To luźne, zmienne opowieści ustne, które dotyczą wierzeń religijnych, obrzędów, itp.

Homer – najbardziej znany grecki poeta. Upodabnia bogów do ludzi, obdarza ich ludzkim wyglądem oraz psychiką, jednakże przydzielony im kult i sztuki odpowiadają na ogół w jego dziele powszechnym, utrwalonym w tradycji pojęciom. Homer przekazał pewną właściwość religijności epoki heroicznej. Mianowicie konieczność odnoszenia przez człowieka każdego czynu, każdej myśli i każdego słowa do bogów, poczucie silnego związku między ludźmi a bogami. W jego eposach bogowie są głupi ale także mądrzy, poczciwi i przewrotni, poważni, kapryśni, egoistyczni, kłótliwi. Mówiąc ogólnie są bardzo podobni do ludzi z tym że mają większą siłę, są piękniejsi. A najważniejszą różnicą jest nieśmiertelność bogów. W Iliadzie są amoralni, a w Odysei ich udział w świecie ludzi jest mniej znaczący ale za to są strażnikami praw moralnych.

Hezjod – epik grecki, który próbował ująć dotychczasowe wierzenia na temat powstania świata, bogów i herosów w jeden wewnętrznie spójny system w poemacie Teogonia. Zawiera ona opis powstania świata z Chaosu.

Wzmianki o mitologii można znaleźć w poezji greckiej. Można je również znaleźć na licznych wazach czy amforach. Wątki mitologiczne wykorzystuje teatr, który powstał z kultu religijnego ku czci Dionizosa. Na początku były to pieśni związane z mitologią. Następne wprowadzono aktora, później dwóch i trzech, którzy odgrywali mitologiczną historię.

Odniesienia do mitologii można znaleźć u starożytnych historyków i geografów, u słownikarzy i encyklopedystów.

Źródłem wiedzy o mitach są również pisarze starochrześcijańscy, którzy wytykali poganom zachowanie ich bogów i bogiń.

Więc podsumowując, mity nie są dokładnym przekazem wierzeń oraz wyobrażeń, a wizją stwarzaną przez wieki. Mimo że mity nie są literaturą stanowią niewyczerpane źródło motywów, wątków, tematów literackich nawet w naszych czasach.

Człowiek za pomocą mitów próbował wyjaśnić otaczające go zjawiska oraz rzeczy, których nie był w stanie racjonalnie wytłumaczyć, a więc nie rozumiał ich. Najczęściej dotyczyły takich spraw jak:

- kosmogoniczne (od kosmos – świat; gignomai – powstaje), będące opowieściami o powstaniu świata i jego początku.

- teogoniczne (theos – bóg) – o powstaniu bogów oraz ich naturze. Tych mitów jest najwięcej. Dla każdego boga jest inny mit.

- antropogeniczne (antropos – człowiek), dotyczące powstania nas, czyli ludzi.

- genealogiczne – dotyczą historii pokoleń ludzkich, bohaterów będących przodkami rodów ludzkich.

Mit tłumaczył zjawiska przyrody, wyjaśniał stosunki międzyludzkie, wyznaczał hierarchię wartości. Wyrażał zbiorowe emocje, lęki, radości, smutki.

Wiele motywów mitycznych przeszło do baśni ludowych. Niektóre są dzisiaj wykorzystywane w postaci archetypów (pierwotnych, niezmiennych wyobrażeń tkwiących w świadomości zbiorowej).

- funkcja poznawcza, która ma na celu wyjaśnić niezrozumiałe zjawiska przyrody

- funkcja światopoglądowa – określa postawę oraz zakres wierzeń religijnych starożytnych. Tą funkcję pełniły mity o powstaniu świata, hierarchii wśród bogów i podziale zadań między nimi.

- funkcja sakralna – dotyczy kultów poszczególnych bóstw, obrzędów religijnych, ofiar, uroczystości ku ich czci

- funkcja kulturotwórcza – inspirująca rozwój epiki i dramatu w starożytności, dostarcza tematów rzeźbiarzom, malarzom, architektom i poetom.

Amon
Mąż Mut. Ojciec Chonsu. Tebańskie bóstwo wiatru i władca powietrza. Przedstawiany z głową barana lub w czapce z dwoma piórami. Czciciele budowali mu ogromne, kamienne świątynie

Anubis
Bóg zmarłych, prowadził ich dusze na sąd. Czuwający nad mumifikacją, opiekun grobów. Wyobrażany z głową szakala lub jako szakal. Głównym ośrodkiem kultu mieścił się w Kynopolis.

Apis
Bóg-byk, łączony z Ptahem i Ozyrysem. Czczono go w Memfis. W Sakkara znajduje się cmentarzysko memfickich Apisów, tzw. Serapeum.

Aton
Widzialny przejaw boga Re. Tarcza słoneczna. Przedstawiany jako dysk słoneczny z promieniami zakończonymi dłońmi. Ośrodek jego kultu znajdował się w Achetatonie (dzisiaj: Tell el-Amarnie)

Atum
Jeden z najstarszych bogów. Bóg zachodzącego słońca, często czczony jako Re-Atum. Stwórca bogów, świata i ludzi. Poświęcone mu były: lew, ihneuom, wąż. Czczony w Heliopolis.

Bastet
Bogini muzyki i zabawy. Utożsamiana później z wieloma innymi boginiami. Przedstawiana z głową kotki lub jako kotka.

Bes
Bóg urodzin, małżeństwa, tańców i wesołości. Był brzydki, miał pokręcone kończyny, garbate plecy i zwisający język.

Chnum
Bóg-stórca. Opiekun wylewów Nilu. Przedstawiany w postaci barana lub mężczyzny z jego głową, kształtującego na kole garnarskim istotę ludzką.

Chonsu
Bóg księżyca. Syn Amona i Mut, z którymi tworzył triadę. Wyobrażany z głową zwieńczoną tarczą księżyca lub jako dziecko z warkoczem.

Hathor
Bogini miłości, nieba, później bóstwo muzyki i tańca. W Tebach była uważana za boginię zmarłych. Patronka obcych ziem. Wyobrażana w postaci krowy lub tylko z rogami i dyskiem słonecznym między nimi. Jej atrybutem był sistrum. Utożsamiania często z Izydor

Horus
Bóstwo opiekuńcze monarchii egipskiej. Panujący utożsamiał się z nim i przyjmował jego imię. Syn Ozyrysa i Izydy. Przedstawiany jako sokół lub z głową sokoła zwieńczoną tarczą słoneczną oraz jako dziecko z palcem w ustach.

Izyda
Żona i siostra Ozyrysa. Początkowo czczona jako wzorowa żona i matka (jej synem był m.in. Horus), później jako władczyni nieba i ziemi. Opiekunka władzy królewskiej, magii i czarów, później utożsamiana z Hathor lub Bastet. Przedstawiana z rogami krowy i tarcza słoneczną między nimi, z berłem w dłoni lub znakiem anch, symbolem życia, często z Horusem na kolanach.

Maat
Córka Re. Bogini prawdy i sprawiedliwości. Uosobienie ładu we wszechświecie, ustalonego po stworzeniu świata. Przedstawiana w postaci siedzącej, z piórem strusim na głowie.

Min
Bóstwo płodności i urodzaju. Procesje ku jego czci rozpoczynały okres żniw. Pan wschodnich pustyń, stąd uważany za opiekuna karawan przemierzających drogę z Koptos nad Morze Czerwone.

Nut
Córka Szu (powietrza) i Tefnut (wilgoć). Siostra i małżonka Geba. Matka Słońca, które co wieczór połykała i co rano wydawała na świat. Matka Seta, Ozyrysa i Izydy. Wyobrażana w postaci kobiety wygiętej w łuk i dotykającej rękami ziemi.

Ozyrys
Syn Geba (ziemi) i Nut (nieba). Brat i wróg Seta. Brat i mąż Izydy, ojciec Hornusa. Umierający (zabijany przez swojego brata - Seta) i zmartwychwstający bóg, decydujący o życiu i wegetacji, najwyższy sędzia zmarłych. Ukazywany w postaci mumii, z berłem i biczem w rękach. Główne ośrodki kultu to Abydos i wyspa File.

Ptah
Mąż Sachmet. Bóg miasta Memfis i stwórca świata. Patron rzemiosła, sztuki i artystów. Wyobrażany jako człowiek z ogoloną głową i berłem w dłoni. Świętym zwierzęciem przypisywanym Ptahowi był Apis.

Re
Albo: Ra. Ubóstwione Słońce. Stwórca świata i pan ładu we wszechświecie. Władca bogów, ludzi i państwa zmarłych. Utożsamiano z nim wielu bogów egipskich wyniesionych ze względów politycznych do bóstw naczelnych. Symbolem Re był obelisk.

Sachmet
Małżonka Ptaha. Egipska bogini-lwica. Bóstwo chorób i wojny. Jej kapłani tworzyli jedno z najstarszych zrzeszeń lekarzy i weterynarzy.

Set
Albo: Seth. Syn Geba (ziemi) i Nut (nieba). Brat i wróg, także zabójca Ozyrysa. Prowadził wojnę o tron Egiptu z jego synem, Horusem. Bóg burzy i pustyni. Przyniósł zło. Przedstawiany jako niezidentyfikowane zwierzę.

Szu
Bóg swietlistej atmosfery, wypełniającej przestrzeń między niebem, z ziemią.

Tefnut
Bogini wilgoci, jako kosmicznego elementu koniecznego do powstania życia

Tot
Albo: Thot. Bóg księżyca i władca czasu. Bóstwo mądrości i nauki. Wynalazca pisma i opiekun pisarzy. Uważany za posłańca bogów. Przedstawiano jako ibis lub w postaci ludzkiej z głową ibisa albo pawiana. Główny ośrodek kultu to Hermopolis Magna.

Ozyrys na wezwanie Seta przerwał swą podróż i powrócił bez żony do Egiptu. Na jego powitanie urządzono ucztę podczas której przyniesiono wspaniałą skrzynię. Set zażartował, że kto zmieści się idealnie w skrzyni tego będzie własnością. Gdy Ozyrys położył się w niej zatrzaśnięto pokrywę. Skrzynię wrzucono do Nilu.

Izyda wraz z siostrą Neftydą poszukują skrzyni. Dzieci wskazały jej drogę i otrzymały w zamian dar przepowiadania przyszłości. Izyda dowiaduje się o dziecku Ozyrysa i Neftydy. Jej siostra przebrała się w perfumowane szaty królowej i uwiodła Ozyrysa. Izyda odnalazła dziecko porzucone w strachu przed Setem. Odtąd Anubus, syn z nieprawego łoża stał się jej strażnikiem. Skrzynia trafiła do kraju Byblos, gdzie fala złożyła ją na drzewie, które w krótkim czasie otoczyło skrzynię gałęziami. Król tej krainy ściął drzewo i użył je jako kolumny. Izyda przybyła na miejsce; w rozpaczy została piastunką królewskiego dziecka. Izyda nocą paliła w ogniu śmiertelne części ciała dziecka i w postaci jaskółki fruwała wokół kolumny. Gdy bogini odkryła kim jest, podarowano jej kolumnę. Otworzyła następnie trumnę z ciałem jej męża i wydała taki jęk, że młodszy syn króla zmarł. Starszego syna wzięła ze sobą na statek, który płynął do Egiptu. Gdy została sama z ciałem Ozyrysa, pochyliła się nad jego twarzą i pocałowała go. Zauważyła niestety, że chłopiec podglądał i zabiła go wzrokiem pełnym gniewu.

Izyda przygotowywała uroczystości pogrzebowe. Tymczasem skrzynia spoczywała w trzcinach. Set polując w nocy natknął się na trumnę brata. Poćwiartował jego ciało na 14 części i rozrzucił je po całym Egipcie. Izyda po raz kolejny udała się na poszukiwania. W miejscu gdzie znajdowała się jakakolwiek część ciała Ozyrysa, odprawiała pogrzeb. Jedyną częścią nieznalezioną był członek Ozyrysa. Izyda ulepiła podobny i poświęciła go. Na cześć tego wydarzenia Egipcjanie obchodzili święto. Ciało Ozyrysa znów było jednością. „Płacz nad swym bratem Izydo, opłakuj brata swego Neftydo. Izyda usiadła z rękami nad głową. Neftyda rozdrapała końce swych piersi.”

Po zebraniu członków siostry zapragnęły przywrócić życie Ozyrysowi. 'Powstań, odwróć się, Ozyrysie, to ja Izyda, przybyłam, aby cię zabrać i dać serce twemu ciału. Pozbieraj swe kości, zbierz swe członki, wybiel twe zęby, zrzuć proch, który jest na tobie”. Przybył także Re, który podniósł głowę Ozyrysa, a matka jego Nut rozpostarła się nad ciałem syna. Ozyrys ożył jedynie na chwilę. Wtedy w cudowny sposób Izyda zachodzi w ciążę. Unosi się nad nim w półpostaci ptaka i „wysysa” z niego nasienie. Tak poczęto Horusa. Ozyrys odszedł do krainy zmarłych będąc zabalsamowanym przez Anubisa

Opowieść o boskim bogu, który stworzył sam siebie, który stworzył niebo i ziemię, tchnienie życia, ogień i wodę, bogów i ludzi, dzikie zwierzęta i trzodę, gady, ptaki i ryby, który jest władcą ludzi i bogów, jedyną postacią, dla której 100 i 20 lat sąjednym rokiem, którego rozliczne imiona są nieznane nawet bogom. Oto bogini Izyda żyła w postaci kobiety, która posiadała znajomość magicznych słów. Jej serce odwróciło się ze wstrętem od milionów ludzi i zwróciło do bogów, lecz ceniła bardziej miliony duchów. Czyż nie jest to możliwe by być jak Re w niebie i nad ziemią; zostać Panią Ziemi i potężną boginią przy pomocy znajomości imienia świętego boga? Tak myślała ona w swym sercu. Oto Re wstępuje codziennie na czele swych żeglarzy zasiada na podwójnym tronie dwóch horyzontów. Teraz boski zestarzał się, ciekło mu z ust, a jego wydzielina spadała na ziemię i ciekła ślina. Izyda ugniotła ją w ręku wraz z ziemią i ulepiła Świętego Węża z zatrutymi zębami, tak że nikt nie mógł uciec żywy od niego. Umieściła go na ścieżce, którą miał przechodzić wielki bóg, zgodnie ze swym życzeniem, wokół Dwóch Krajów. Wielki Bóg podniósł się w kaplicy w Wielkim Domu - oby żył w szczęściu i zdrowiu - wśród swych towarzyszy i udał się w drogę zgodnie ze swym codziennym zwyczajem. Święty Wąż zanurzył swe zęby w nim. Żywy ogień rozlał się po ciele boga, a gady zniszczyły mieszkańca cedrów. Potężny bóg otworzył swe usta i krzyk Jego Majestatu - oby żył w szczęściu i zdrowiu - dał się słyszeć w niebie, Towarzysze boga powiedzieli:
- Co się stało?
A bogowie zapytali Re:
- Co to jest?
Bóg nie znalazł odpowiedzi na to pytanie, ponieważ szczęki jego zamknęły się, wargi drżały, a trucizna owładnęła wszystkimi jego członkami tak, jak Hapy zalewa cały kraj podczas wylewu. Wielki bóg zdecydował w swym sercu i zakrzyknął do bogów, którzy byli w jego świcie, mówiąc:
- Zbliżcie siędo mnie, wy, którzy wyszliście ze mnie, wy, którzy powstaliście ze mnie, wy, którzy powstaliście ze mnie, ponieważ chcę wam powiedzieć co się stało. Zostałem ukąszony przez jakąś śmiertelną rzecz, o której nie wie moje serce o której nie widziały moje oczy ani nie zrobiły moje ręce. Nie wiem co to mogło być, to co mnie ugryzło. Nigdy przedtem nie czułem podobnego bólu, a żaden ból nie może być gorszy niż ten. Ja jestem władcą i synem władcy. Jestem boskim objawieniem. Zostałem stworzony przez boga. Jestem Wielkim i synem Wielkiego, a ojciec mój nadał mi moje imię. Imiona moje sąrozliczne, kształty moje są wielkorakie, a istnienie moje jest w każdym bogu. Jestem wzywany jako Thot i jako Horus z Hekenu. Mój ojciec i matka moja powiedzieli moje imię i ukryli je w mym ciele, gdy zostałem urodzony, tak że nikt z tych, którzy użyją przeciwko mnie magicznych słów, nie może zaczarować mnie, aby nade mną panować. Wyszedłem z kaplicy aby popatrzeć na to, czego dokonałem i szedłem swoją drogą poprzez Podwójny Kraj, który stworzyłem, gdy zostałem ukąszony nie wiem przez co. Czy może był to ogień? Czy może była to woda? Serce moje jest pełne płonącego ognia, moje kończyny drżą, a w członkach moich czuję rwący ból. NIech podejdą do mnie moje dzieci - bogowie, którzy znają słowa mocy, a których usta są zręczne w wymawianiu ich, których moc sięga do nieba. I zbliżyły się do niego jego dzieci i każdy bóg wykrzykiwał lamenty. Przybyła Izyda ze słowami mocy, a w ustach jej był powiew życia. Słowa, które złożyła razem, niszczą choroby i ożywiają tych, których gardła zatrzymały się, i powiedziała:
- Co się stało, boski ojcze? Co to jest? Czy wąż wsączył w ciebie swój jad? Czy cokolwiek, co stworzyłeś, podniosło swą głowę przeciwko tobie? Zaprawdę, zostanie to zwyciężone właściwymi zaklęciami, ja odpędzę to przed twą światłością. Święty bóg otworzył swe usta i rzekł:
- Szedłem drogą, przechadzając się po Egipcie, ponieważ chciałem przypatrzyć siętemu co stworzyłem, gdy zostałem ukąszony przez węża. Czy może to być ogien czy też woda? Jestem zimniejszy niż woda i gorętszy niż ogień. Pocą się wszystkie moje członki, drży moje ciało, okomoje opuszcza mnie i mogę spojrzeć na niebo. Woda cieknie z mej twarzy jak w czasie wylewu. Wtedy Izyda powiedziała do Re:
- O mój boski ojcze, powiedz mi swoje imię, ponieważ ten, kto powie swoje imię będzie żył.
Odrzekł Re:
- Jestem stwórcą nieba i ziemi. Zrobiłem góry i to wszystko, co na nich istnieje. ZJestem stwórcą wód. Dokonałem stworzenia Mehet Uret, stworzyłem Kaemmutefa i radość kochania. Jestem stworzycielem niebios. Sprawiłem, że kryją siędwa bóstwa horyzontu. Ja dałem im ich dusze bogów. Jestem Bytem, który otwiera swe oczy i staje się światłość. Jestem Bytem, który zamyka swe oczy i staje się ciemność. Jestem tym, który rozkazuje i wody Nilu płyną. Jestem tym, którego imienia nie znają bogowie. Jestem twórcą godzin i stworzycielem dni. Ja otwieram uroczystości. Ja powoduję wylew. Jestem stworzycielem płomienia życia, dzięki któremu powstają wytwory warsztatów. Jestem Chepri - rano, Re - w południu, Atum - wieczorem.
Trucizna jednak nie została zawrócona ze swej drogi, a ból wielkiego boga nie odszedł. Na to odparła IZyda:
- Wśród słów, które poweidziałeś do mnie nie było twego imienia. Odkryj mi swoje imię, a trucizna opuści cię, ponieważ ten, kto odkryje swe imiębędzie żył. W tym czasie jad palił jak wybuchający płomień, a gorąco było większe niż od jasno palącego się ognia. Majestat Re odpowiedział:
- Pozwolę Izydzie przeszukać mnie, a imię moje przejdzie z mego ciała do jej. I boski ukrył się przed bogami, a tron w barce Milionów Lat był pusty. A gdy nadszedł czas, aby wyszło serce boga, Izyda powiedziała do Horusa, swego syna:
- Wielki bóg, związany przysięgą, oddał swoje oczy.
Tak Tak spowodowano, że wielki bóg wykrzyknął swe imię. Wtedy Izyda, Wielka Władczyni słow mocy, powiedziała:
- Odejdź jadzie, wyjdź z Re. Spraw, żeby Oko Horusa wyszło z boga i zajaśniało poza jego ustami. Ja robię, ja sprawiam, że trucizna spada na ziemię, ponieważ jad został zwyciężony. Zaprawdę, imię wielkiego boga zostało mu zabrane. Re będzie żył, a trucizna zginie; jeśli będzie żyć trucizna, zginie Re.

Religia starożytnych Greków była politeistyczna. Utrwalone w niej zostało przejście od pierwotnego animizmu do personifikowania postaci bóstw. Każde drzewo, strumień, góra, zjawisko miały swojego własnego boga. Człowiek, który nie posiadał wiedzy o świecie, był słaby i bał się zjawisk natury, tłumaczył je sobie, nadając im cechy boskie. Oddawał im cześć oraz składał ofiary, aby zdobyć ich przychylność.

Ciekawość świata, chęć poznania go i wyjaśnienia oraz wyobraźnia Greków stały się źródłem bogactwa i zróżnicowania ich wyobrażeń o bogach. Zaczęto nadawać im cechy ludzkie oraz wyobrażano sobie ich jako przepięknych, dobrze zbudowanych, wiecznie młodych lub dojrzałych ludzi.

Charakterystycznymi cechami wierzeń Greków były antropomorfizm i idealizacja postaci bogów. Podobieństwo ludzi do bogów było ogromne – bogowie wyglądali jak ludzie oraz posiadali ludzką psychikę.

Obserwowanie świata, którym rządzili bogowie, dostrzeganie przypadkowości i bezsensowności wielu zjawisk, a także ogromu zła i nieszczęść ludzkich, powodowało, że Grecy raczej widzieli u swych bogów głównie nieobliczalność, okrucieństwo i amoralność. Uważali, iż człowiek jest całkowicie zależny od łaski i kaprysów bóstw. Godzili się z przeznaczeniem, któremu ulegali także bogowie.

Kochali życie i wyobrażali sobie, że bogowie żyją jak oni, jedynie bez trosk, zmartwień oraz chorób. Dzięki ambrozji i nektarowi zawsze są młodzi i nie umierają nigdy. Grecy marzyli o takim życiu, więc wyobrażali sobie, ze nieliczni, wybrani spośród ludzi zasiadają na ucztach bogów i dzięki ambrozji zyskują nieśmiertelność. Wyobrażali sobie również, że niektórych uprzywilejowanych ludzi bogowie odwiedzają, bratają się z nimi, a nawet mają z nimi dzieci. Niektórym ludziom udawało się oszukać bogów, co było jednak surowo karane. Ta bliskość kontaktów z bogami, wręcz poufalenie się jest bardzo znamienną cechą mitologii greckiej.

Możemy znaleźć również opowieści o bardzo ludzkim zachowaniu bogów, którzy np. cierpią z miłości. Bywają nieszczęśliwi, krzyczą z bólu. Antropomorfizm mitologii sprawia, że mity czyta się jak opowieści o niezwykłych, pięknych, odważnych, przeżywających liczne przygody LUDZIACH. Bogowie mitologiczni są tak ludzcy, że zaciera się granica między nimi a ludźmi. Ludzie pozwalają sobie nawet na cenienie jednego boga wyżej od drugiego. Wiele uwagi poświęcili bóstwom morskim a niechętnie mówiono o bogach śmierci i świecie podziemnym.

Herosi byli najbliżej świata bogów. Opowieści o nich zajmują poczesne miejsce w mitologii. Ukazują one system wartości, wyznawany przez starożytnych Greków, zwłaszcza kult bohaterstwa. Heros był najczęściej półbogiem, a więc synem boga (bogini) i człowieka. Wyróżniał się urodą, siłą, nadludzką odwagą. Dokonywał bohaterskich czynów. Stawał się założycielem rodu, budowniczym miasta, nierzadko zasługiwał na nieśmiertelność.

Ulubionym bohaterem całej Grecji był Herakles. Obok cech heroicznych posiadał wiele ludzkich słabości, co jeszcze bardziej zjednywało sympatię. Lubił wino, kobiety, był gwałtowny i popędliwy. W napadzie złości i szału zabił dzieci oraz swoją żonę. Jego pokutą było wykonanie dwunastu prac. Nie bał się trudu, mozolnej i żmudnej pracy. Sam Herakles pokonywał potwory, uwolnił Prometeusza i Tezeusza, porwał Cerbera. Ucieleśniał marzenia przeciętnego człowieka, by być silniejszym, odważniejszym niż w rzeczywistości. Mimo olbrzymiej, nieludzkiej siły był zwyczajnym człowiekiem. Gdy zmarł, bogowie wzięli go na Olimp, obdarzając nieśmiertelnością.

Tezeusz był herosem pochodzącym z Aten. Był synem króla, a sam potem stał się władcą, dobroczyńcą Aten i prawodawcą. Jego największymi czynami było pokonanie zbójców, zabicie minotaura, porwanie królowej Amazonek oraz pokonanie centaurów. Mit o Tezeuszu ma charakter genealogiczny, wyjaśnia pochodzenie rodu królewskiego i praw obowiązujących w państwie.

Bardzo ponure są mity tebańskie. Ukazują one tragizm ludzkiego losu, nieuchronne poddanie się woli przeznaczenia. Szczególnie tragiczne były losy Edypa, który próbował uciec przed przeznaczeniem, jednakże jego wyrocznie się spełniły. Porażony samobójczą śmiercią matki i żony, oślepił się i zrezygnował z tronu. Jego synowie pozabijali się w bratobójczym pojedynku. Jego córka, Antygona zginęła, broniąc godności rodziny i własnych przekonań.

Pełne heroizmu i tragizm są losy bohaterów, którzy byli związani z wojną trojańską. Trojanie walczyli z przekonaniem, że ich los się dopełnia. Priam – król Troi, patrzył do końca na śmierć swych synów i zagładę miasta, znając przepowiednię wyroczni. Achilles wybrał krótkie, sławne życie wojownika zamiast uniknięcia tego, przez co poległ w walce. Uosobienie prawości i dzielności, symbol obrońcy ojczyzny i rycerskiej szlachetności Hektor, wiedział że umrze w walce z Achillesem.

Po upadku Troi, bohaterów wojny ścigało przeznaczenie. Bogowie nadal ich prześladowali, mścili się na nich i utrudniali powrót do domu. Najdłużej błąkał się po morzach Odyseusz. Odys był odważny, sprytny, przedsiębiorczy. Potrafił budować statki, żeglować, dowodzić ludźmi, zjednywać sobie przyjaciół i sojuszników. Umiał wybrnąć z każdej sytuacji. Dramatyczne są także losy Agamemnona, którego śmierć ściągnęła wyroki przeznaczenia na jego syna i córkę (Orestes, Elektra).

Archetyp – podstawowy i niezmienny składnik zbiorowej podświadomości, pozostałość odwiecznych, powtarzających się doświadczeń ludzkości. Archetypy są przejmowane przez jednostkę i tkwią w jej podświadomości. Ujawniają się w mitach i sztuce. W mitach greckich występuje wiele obrazów, symboli, a przede wszystkim postaw ludzkich, będących archetypami europejskiej kultury.

Archetyp symbolizujący bezsensowną, niewykonalną, trwającą bez końca i celu pracę

Archetypy mitologiczne tworzą zespół stałych, powtarzających się w sztuce europejskiej obrazów, motywów, tzw. toposów.

Najbardziej popularnym mitem traktującym o początkach wszechrzeczy był tzw. mit olimpijski, rozpowszechniony przez Hezjoda w jego poemacie zatytułowanym Teogonia, czyli „pieśń o powstaniu bogów”. Zgodnie z nim „na początku był Chaos”. Dla jednych to istota boska dla innych pramateria, mieszanina żywiołów. Chaos dał początek wszystkiemu na świecie.

Z Chaosu wyłoniła się Gaja, która we śnie urodziła syna Uranosa. Stali się oni pierwszą parą bogów. Według niektórych Greków razem z Gają wyłonił się Eros, jednakże część uważała, że on na świat przyszedł później, jako syn Afrodyty. Ze związku Uranosa z Gają powstali groźni tytani, dzicy cyklopy oraz hekatonchejrowie. W sumie było 12 tytanów, trzech cyklopów oraz 3 sturękich. Uranos nie chciał mieć tak obrzydliwych dzieci, więc strącił je do Tartaru. Usunięcie potomstwa uspokoiło Uranosa. Jednakże nie na długo. Oburzona Gaja pomogła swojemu synowi Kronosowi wydostać się z otchłani Tartaru. Wytłumaczyła mu, że musi przeciwstawić się Uranosowi. Kronos zranił ojca kamiennym sierpem – odciął mu genitalia. Umierający Uranos przepowiedział Kronosowi, że on również zostanie pozbawiony władzy przez swego potomka. Z krwi Uranosa narodziły się erynie – boginie zemsty.

Kronos nie ufał cyklopom i sturękim, więc zostawił ich w Tartarze. Uwolnił jedynie pozostałych tytanów. Ożenił się z Reją, miał z nią sześcioro dzieci:

Kronos, który bał się przepowiedni ojca, każde dziecko połykał. Obrzydzona postępkami męża Reja ocaliła szóste dziecko. Zamiast potomka podała mu kamień, który Kronos połknął. Niemowlę schowała w górskiej grocie na wyspie Krecie.

Ocalonym dzieckiem był Zeus. Opiekowały się nim nimfy górskie i koza Amaltea. Kołyska boga zawieszona była na gałęzi drzewa. Z Amalteą związany jest mit o rogu obfitości. Gdy pewnego dnia ułamała sobie róg, Zeus wziął go do rąk i pobłogosławił. Od tej pory róg dobrej kozy-opiekunki napełniał się owocami oraz innymi dobrymi smakołykami. Po śmierci Amaltei Zeus ściągnął z niej skórę, którą obił swoją tarczę. Tak powstała egida – tarcza, której nie mógł przebić żaden pocisk.

Zeus, gdy dorósł, postanowił działać. Opracował strategię postępowania. Najpierw jego matka podała Kronosowi środek na wymioty. Władca zwrócił w wielkim bólu dzieci. Rodzeństwo Zeusa dołączyło do niego i stanęli do walki z tytanem. Miejscem potyczek stały się tesalskie równiny. Wojna była straszliwa i trwała dziesięć lat. Sprzymierzeńcami Kronosa byli tytani (oprócz Okeanosa). Dowódcą armii tytanów stał się Atlas. Po dziesięciu latach bitwy, Zeus wpadł na niesamowity pomysł. Uwolnił cyklopów i sturękich. To był strzał w dziesiątkę. Cyklopi okazali się wspaniałymi kowalami. Wykuwali Zeusowi pioruny, którymi atakował Zeus. Sturęcy atakowali tytanów głazami. Tytani padali pod wpływem piorunów i kamieni. Bogowie rzucili tytanów do Tartaru. Z kolei przywódca tytanów został skazany po wsze czasy na podtrzymywanie sklepienia niebieskiego.

Bogowie nie potrafili ustalić nad czym będzie rządził dany bóg. Postanowili zagrać w kości. Los okazał się najszczęśliwszy dla Zeusa, który objął panowanie nad światem. Hera – patronka kobiet została żoną Zeusa. Posejdonowi przypadło władanie wszystkimi morzami. Hadesowi trafiła się kraina podziemi. Demeter została boginią obfitości i urodzaju, zaś Hestia – ogniska domowego.

Do walki o władzę nad światem ruszyli giganci – olbrzymy zrodzone z ziemi, którzy zamiast nóg mieli węże, a uderzeniem pięści przewracali góry. Byli synami Gai, która chciała się zemścić za zesłanie tytanów do Tartaru. Giganci atakowali Olimp (siedziba bogów) głazami, a pioruny Zeusa nie robiły im nic. Szala zwycięstwa raz przechylała się na jedną stronę, a raz na drugą. Niespokojny Zeus zajrzał do księgi Przeznaczenia, z której wyczytał, że zwycięstwo bogom może zapewnić jedynie udział w walce śmiertelnika. Atena sprowadziła Heraklesa, który zadecydował o zwycięstwie. Giganci zostali wybici.

Zeus – bóg bogów, największy i najpotężniejszy władca Olimpu. Syn Kronosa i Rei, wnuk Uranosa i Gai. Rządził twardą ręką oraz piorunami, którymi raził niepokornych. Jego żoną była zazdrosna o Zeusa Hera. Zeus słynął z niezliczonych romansów i miłostek.

Królowa nieba oraz żona Zeusa. Uwielbiała chwalić się swą wysoką pozycją, Często urządzała przejażdżki po niebie. Jej rydwan zaprzężony był w stado pawi. Wiecznie zazdrosna o Zeusa, niebezpieczna wiedźma, intrygantka. Ciągle szukała kochanek swojego męża. Matka Aresa, Hefajstosa, Hebe i Ejlejtyle. Patronka kobiet, niezależnie czy były to wdowy, panny czy mężatki.

Najstarsza córka Rei i Kronosa. Złożyła śluby czystości i odrzucała zaloty wszystkich bogów. Pokojowa bogini, która nie cierpiała wojen, bitw czy awantur. Opiekunka ogniska domowego. Jedna z najbardziej szanowanych bogiń. Czuwała nad trwałością rodziny, nierozerwalnością więzów małżeńskich.

Bogini urodzaju i wszelkiego kwitnienia. Opiekunka rolników, gospodarzy jak również ich osad. Demeter uważana była za boginię rolnictwa, zboża oraz płodności. Miała dwie córki – Hekate oraz Korę. Misteria eleuzyńskie – uroczystości ku czci Demeter i Persefony, obchodzone pod koniec sierpnia. Z Aten ruszały pochody, których celem było Eleuzis. W korowodzie, który prowadził hierofant (mistrz ceremonii), szli kapłani, urzędnicy, obywatele a nawet niewolnicy. W Eleuzis znajdował się telesterion.

Córka Zeusa i Metis. Urodziła się w nietypowych okolicznościach. Zeus miał potworny ból głowy. Zawołał więc Hefajstosa i rozkazał mu uderzyć największym toporem w siebie. Z głowy Zeusa wyskoczyła Atena. Bogini mądrości, pokoju i sprawiedliwej wojny. Ulubienica Zeusa i opiekunka miast. Bardzo inteligentna oraz mądra. Zdobyła miano niedostępnej, żelaznej dziewicy.

Uważana za najpiękniejszą boginię. „Narodziła się z morskiej piany”. Została żoną Hefajstosa, jednakże wiele razy go zdradzała. Bogini miłości, opiekunka żeglugi morskiej. Na początku utożsamiano ją z miłością rodzinną i małżeńską. Jednakże później stała się opiekunką prostytutek, gdyż kojarzyła się bardziej z miłością cielesną.

Bożek miłości, syn Afrodyty i Aresa. Przedstawiany w postaci małego dziecka ze skrzydłami oraz trzymającego łuk ze strzałami. Dzięki swoim strzałom sprawiał, że ludzie zakochiwali się w sobie. Mógł jednak działać w drugą stronę. Posiadał bowiem strzały nienawiści.

Syn Latony i Zeusa. Brat bliźniak Artemidy. Gdy Apollo przychodził na świat, łabędzie zaczęły śpiewać i przybyły na wyspę Delos, gdzie urodził się Apollo. Posiadał dar jasnowidzenia. Był opiekunem wróżbitów, wieszczy i jasnowidzów. Patron śpiewaków i poetów. Opiekun i przewodnik muz.

Imię muzy	Obszar, którym się opiekowała	Przedstawienie w sztuce
Kalliope (Pięknolica albo Muza o Pięknym Głosie)	Pieśń bohaterska, poezja epicka, filozofia i retoryka	Z tabliczką i rylcem
Klio (Głosząca Sławę)	historia	Ze zwojem papirusu
Euterpe (Radosna albo Ciesząca się)	Liryka, gra na flecie	Z aulosem
Taleja/Talia (Rozkoszna albo Kwitnąca)	Komedia i poezja pasterska	Z maską komiczną
Urania (Niebiańska)	Astronomia i geometria	Z cyrklem i kulą ziemską
Melpomene (Śpiewająca)	Tragedia i śpiew	Z maską tragiczną
Terpsychora (Kochająca Taniec)	Taniec	Z lirą i plektronem
Erato (Umiłowana albo Namiętna)	Hymny i pieśni religijne	Z kitarą
Polihymnia (Bogata w Pieśni)	Śpiew chóralny, pantomima	Ubrana w długie zasłony, zamyślona, bez atrybutów

Królowa lasów i łowów. Córka Latony i Zeusa. Siostra bliźniaczka Apollina. Bardzo piękna, jednakże pozostała dziewicą. Opiekunka leczniczych źródeł, porodów. Opiekunka zasiewów.

Niewysoki, brzydki, kulawy bóg o krzaczastych brwiach. Bóg kowali i wulkanicznego ognia. Z reguły nie opuszczał swojej kuźni. Syn Hery i Zeusa. To właśnie Hefajstos stworzył rydwan Heliosa oraz Pandorę. Jego kuźnia znajdowała się we wnętrzu Etny. Był mężem Afrodyty.

Boski posłaniec, będący w ciągłej gotowości i ruchu. Syn Zeusa i Mai. Posiadał kaduceusz oraz petasos (kapelusz z parą skrzydeł). Stał się bogiem złodziei, kupców.

Bogini sprawiedliwości i prawa. Była córką Uranosa i Gai. Była pierwszą żoną Zeusa. Jej potomstwo to hory oraz mojry.

Dbała, aby każdy człowiek otrzymał w swym życiu to co mu się należy. Przydzielała każdej osobie część szczęścia, ale również nieszczęścia. Częściej karała niż nagradzała.

Bogini ludzkiego losu, doli ludzkiej. W porównaniu do Nemezis częściej nagradzała a nie karała.

Przystojny młodziak o delikatniej urodzie, jednakże budzący wielki strach. Brat bliźniak Hypnosa. Bóg śmierci. Zabierał człowieka ze świata ludzi, gdy nadchodził jego czas. Odcinając pukiel włosów przypisywał osoby do podziemnego świata. Jedynym, który przechytrzył Tanatosa był Syzyf. Z kolei jedynie Herakles zdołał go pokonać.

Syn Zeusa i Hery. Najokrutniejszy bóg wojny oraz walki bezmyślnej, zabijania dla czystej satysfakcji. Bardzo porywczy i gwałtowny. Głupi, nieokrzesany, prymitywny. Miał romans z Afrodytą. Ares był najwierniejszym klientem Hefajstosa.

Syn Zeusa i Semele. Bóg kwitnienia, budzenia się przyrody do życia, płodności, narodzin, wina i wegetacji. Dla uczczenia go odbywały się Małe Dionizje (wioski) oraz Wielkie Dionizje *(miasta). W dwóch pierwszych miesiącach nowego roku obchodzono Lenaje (święta wytłaczania wina). Pod koniec lutego i marca Antesterie (święto otwierania beczek z młodym winem), a podczas winobrania Oschoforie.

Bóg słońca, Woźnica słonecznego rydwanu. Punktualny i odpowiedzialny. Brat bogini jutrzenki – Eos.

Syn Heliosa. Źle prowadząc skradziony rydwan ojca spowodował pożary, susze oraz powstanie Murzynów.

Bóg mórz i oceanów, władca królestwa wody. Mściwy i ponury, tworzący burze i trzęsienia ziemi, jednakże potrafił również uspokoić fale dzięki swojemu trójzębowi. Popędliwy, zadziorny oraz grubiański. Mąż Amfitryty. Jednymi z jego synów byli Pegaz i Tryton.

Forkis, Glaukos, Nereusz, Proteusz. Bóstwa morskie, posiadające zdolność przemiany w różne postacie.

Brat Posejdona i Zeusa. Pan świata podziemnego. Budził w ludziach olbrzymi strach i respekt. Dzięki swojemu hełmowi stawał się niewidzialny.

Syn Ojagrosa i Kalliope. Największy poeta i muzyk wszech czasów. Dzięki swojej cudownej grze na lirze zdołał zasmucić nawet Hadesa, który pozwolił mu wrócić z ukochaną Eurydyką do świata żywych, jednakże nie udało się tego wykonać. Jego żona została ukąszona przez węża w wyniku czego umarła. Zamorodowały go menady(furie).

Córka Demeter. Zerwała narcyz – kwiat Hadesa i wstąpiła do podziemnego królestwa. Stała się żoną Hadesa. Po interwencji Zeusa, Kora 9 miesięcy spędzała z matką, a 3 z Hadesem. Jako królowa świata podziemi nazywana była Persefoną.

Król i założyciel Koryntu. Plotkarz, przez wyjawienie sekretów ludzi został skazany na śmierć. Jednakże król podstępem złapał Tanatosa. Uwolnił boga śmierci Ares, a Syzyf został zabity. Przez podstęp nie trafił do Hadesu a żył w Koryncie. Jednak przypomniano sobie o nim i trafił wreszcie do świata podziemi, gdzie musiał targać wielki głaz na szczyt góry, jednakże za każdym razem głaz wymykał się z jego rąk i musiał zaczynać pracę od początku.

Syn Zeusa i Alkmeny. Znienawidzony przez Herę. Ulubiony bohater bogów i całej Hellady. Ceniony za odwagę, siłę oraz podejmowanie trudu ciężkiej pracy. Lubiany przez komediopisarzy. Lubił jedzenie, kobiety i wino. Zabił żonę i dzieci, przez atak szału sprowadzony na niego przez Herę. Próbował odpokutować swoje winy przez wykonanie dwunastu prac.

Pokuta, jaką musiał wypełnić porywczy heros, by odkupić swoje zbrodnie. Były to następujące zadania:

Pierwotnie religia Rzymian różniła się od wiary Greków. Rzymianie wierzyli w bóstwa abstrakcyjne. Ich świat zaludniały dobre i złe duchy, któe trzeba było wielbić, modlić się do nich, składać ofiary. Z czasem doszło do hellenizacji religii rzymskiej. Najważniejszymi nogami sali się Jowisz, Junona i Minerwa. Wreszcie mitologie grecka i rzymska, zlały się w jedno, tworząc świat bogów łudząco podobny do greckiego Olimpu. Najbardziej znaną i najznakomitszą wersją mitologii rzymskiej były „Przemiany(Metamorfozy)” Owidiusza.

Podręcznik stworzony wyłącznie dla UNM.
Oswiadczam, że z chwila oddania owego podręcznika do Biblioteki Szkolnej zrzekam się z jakich kolwiek praw do niego. Podręcznik na stałe zostaje własnoscia UNM.

HEZJOD	OWIDIUSZ
1. Wiek złoty (patriarchalny)	1. Wiek złoty
2. Wiek srebrny (zmysłowy)	2. Wiek srebrny
3. Wiek wojenny (wojenny)	3. Wiek spiżowy (miedziany lub brązowy)
4. Wiek heroiczny	4. Wiek żelazny
5. Wiek żelazny	4. Wiek żelazny

Imię kochanki Zeusa	Potomstwo
Boginie
Metis	Atena
Maja	Hermes
Temida	Hory, mojry i nimfy
Eurynome	charyty
Demeter	Hekate i Kora (Persefona)
Latona	Apollo i Artemida
Mnemosyne	Muzy
Hera	Ares, Hefajstos, Hebe i Ejlejtyla
Śmiertelniczki
Leda	Kastor i Polluks
Europa	Minos, Radamantys i Sarpedon
Antiope	Amfion i Dzetos
Alkmena	Herakles
Danae	Perseusz
Pluto	Tantal
Io	Epafos
Semele	Dionizos

IMIĘ	OBSZAR WŁADZY	ATRYBUT
Zeus	Niebo i ziemia	piorun
Hades	Królestwo umarłych	Zębata korona, berło
Posejdon	morze	trójząb
Hera	Niebo; patronka kobiet	Berło z kukułką, owoc granatu, na czole diadem z gwiazdą
Hestia	Domowe ognisko	-
Demeter	urodzaj	Wieniec z kłosów, pochodnia
Atena	Wiedza i mądrość; patronka miast	sowa
Afrodyta	piękność	Owoce i kwiaty
Apollo	Muzy, jasnowidzenie, muzyka i poezja	Łuk i kołczan oraz lira
Artemida	lasy	Łuk i kołczan
Hefajstos	ogień	Młot kowalski
Ares	wojna	Zbroja, miecz i włócznia
Helios	słońce	Promienista korona
Hermes	Złodzieje, posłańcy, kupcy, pasterze, retorzy	Skrzydełka u nóg i kapelusza; kaduceusz
Eros	miłość	Skrzydła, łuk i strzały
Dionizos	Wegetacja, bóg winnej latorośli	Wieniec na głowie, w dłoni puchar z winem oraz tyrs (laska)

Imię boga w mitologii greckiej	Obszar władzy	Rzymski odpowiednik
ZEUS	Niebo i ziemia	JOWISZ (JUPITER)
HADES	Królestwo umarłych	PLUTON
POSEJDON	morze	NEPTUN
HERA	Niebo; patronka kobiet	JUNONA
HESTIA	Domowe ognisko	WESTA
DEMETER	urodzaj	CERES
ATENA	Wiedza i mądrość; patronka miast	MINERWA
AFRODYTA	piękność	WENUS
EOS	Bogini jutrzenki	AURORA
ARTEMIDA	lasy	DIANA
HEFAJSTOS	ogień	WULKAN
ARES	wojna	MARS
HELIOS	słońce	SOL
HERMES	Złodzieje, posłańcy, kupcy, pasterze, retorzy	MERKURY
EROS	miłość	AMOR
DIONIZOS	Wegetacja, bóg winnej latorośli	BACHUS

TERMIN MITOLOGICZNY	ZNACZENIE WSPÓŁCZESNE
Argusowe oko	Czujne, baczne, podejrzliwe oko lub spojrzenie
Bunt prometejski	Bunt przeciwko bogom, Bogu, prawu, wzniesiony w imię bezinteresownej miłości do ludzi, połączony z gotowością oddania życia za sprawę, do której ma się przekonanie
Feniks z popiołów	Wieczne odradzanie się; zmartwychwstanie, żywotność
Kastor i Polluks (Polideukes)	Nierozłączni przyjaciele; dozgonna, wieczna przyjaźń
Koło Iksjona	Bezkresne męczarnie; katusze, które nie mająkońca; wieczne cierpienie
Kompleks Edypa	W psychoanalizie: podświadoma i stłumiona skłonność płciowa chłopców w wieku 3-6 lat do własnej matki i wynikający stąd lęk przed ojcem – rywalem
Kompleks Elektry	W psychoanalizie: podświadoma i stłumiona skłonność płciowa dziewczynek w wieku 3-6 lat do własnego ojca i wynikający stąd lęk przed matką - rywalką
Koń trojański	Złowrogi, niebezpieczny podarunek; zdobycz przynosząca zgubę
narcyzm	Miłość własna, zakochanie się w sobie samym
Nić Ariadny	Nieoczekiwana pomoc; wybawienie oparte na czyimś błyskotliwym pomyśle
Panika, paniczny strach	Nagły popłoch wywołany nieoczekiwanym zdarzeniem; też: nagłe zbudzenie się ze snu z uczuciem lęku i przerażenia
Pięta Achillesa	Czyjaś słaba strona; czuły punkt
Prokrustowe łoże	System lub doktryna polityczna, które zmuszają ludzi do natychmiastowego i bezwarunkowego dostosowania się do czegoś; również uleganie przez ludzi różnym doktrynom, bez względu na indywidualne różnice ani okoliczności
Puszka Pandory	Niebezpieczny podarunek; źródło niekończących się smutków i kłopotów,; coś, co wywołuje mnóstwo nieprzewidzianych trudów
Rozpaczająca Niobe	Matka opłakująca śmierć swoich dzieci (motyw Stabat Mater Dolorosa)
Róg Amaltei	Róg obfitości, niewyczerpane źródło wszelkiego dobrobytu
Sąd Parysa	Rozstrzygnięcie sporu dotyczącego kobiecej urody; trudny wybór, który może mieć tragiczne następstwa
Skylla i Charybda	Niebezpieczeństwo zagrażające z dwóch stron
Stajnia Augiasza	Wielki bałagan, brud i nieporządek; miejsce nie sprzątane od lat; nagromadzenie zaniedbań wymagających usunięcia
Syzyfowa praca	Bezsensowna, nie mająca końca praca
Szata Dejaniry	Źródło niekończących się cierpień, od których nie można uciec
Tantalowe męki	Męczarne wynikające z pożądania rzeczy, które znajdują się na wyciągnięcie ręki w wielkiej obfitości, a jednak są niedostępne; wieczne męki głodu, pragnienia i strachu
Wierna Penelopa	Kobieta wiernie czekająca na męża; żona marynarza